درآمد
حوزههای علمیه، از دیرباز تا کنون، مهد تپنده اندیشه و کانون جوشان معرفت بودهاند که در تکاپوی تولید علم بهویژه در ساحت علوم انسانی نقشی سرآمد، بیبدیل و تمدنساز ایفا کردهاند. این نهادهای کهن، با پاسداری از میراث وحیانی و عقلانی، همواره چراغ راه جویندگان حقیقت و مرجع پاسخگویی به اصیلترین نیازهای بشر بودهاند.
در روزگار ما، وزش توفنده پیشرفتهای علمی و گسترش بیمرز ارتباطات و فناوری، افقهای جدیدی را پیش روی جهان گشوده است. از سویی، پیچیدگیهای عصر معاصر و از سوی دیگر، مطالبات برخاسته از بطن نظام مقدس جمهوری اسلامی و نیازهای نوپدید در عرصههای بینالمللی، مسؤولیتی سنگین و رسالتی خطیر را بر دوش اندیشمندان حوزوی نهاده است. امروز، بیش از هر زمان دیگر، جهان تشنه شنیدن پاسخهای مقتدرانه و برخاسته از فقاهت ناب برای مسائل مستحدثه است.
مرکز فقهی ائمه اطهار (عليهم السلام) با درک عمیق از این رسالت سترگ و با اذعان به ضرورت تحول در عین اصالت، تأسی به سیره سلف صالح و تکیه بر سنتهای استوار علمی را سرلوحه مساعی خویش قرار داده است. در این میان، معاونت پژوهش این مرکز، با استعانت از الطاف الهی و تحت عنایات حضرات معصومین (ع)، بر آن است تا با بهرهگیری از نخبگان حوزوی و ابزارهای نوین پژوهشی، نقشی مؤثر، ممتاز و جریانساز در این عرصه ایفا نماید.
ما بر این باوریم که پیوند میان «اصالت حوزوی» و «نیازهای معاصر»، کلید فتح قلههای دانش و پاسخگویی به انتظارات داخلی و خارجی است؛ و این نوشتار، گامی است استوار در جهت تحقق این آرمان بلند.
اهداف کلان معاونت پژوهش مرکز فقهی ائمه اطهار (ع)
معاونت پژوهش مرکز فقهی ائمه اطهار (ع) در راستای تحقق چشماندازهای نوین حوزوی و پاسخگویی به اقتضائات زمانه، اهداف کلان ذیل را سرلوحه فعالیتهای خود قرار داده است:
۱. مرجعیت علمی و تولید دانش (در عرصه فقه تخصصی)
- تولید، تعمیق و تبیین اندیشههای فقهی سرآمد: تلاش برای تولید آثار فاخر پژوهشی و توسعه نظریههای فقهی تأثیرگذار در ساحات علمی، فرهنگی و اجتماعی با رویکرد پاسخگویی به نیازهای معاصر.
- پاسخگویی به مسائل نوپدید (فقه تخصصی): تمرکز بر پژوهشهای ضابطهمند در حوزههای نوظهور و چالشهای جدید بشری جهت ارائه پاسخهای فقهی متقن و پویا.
۲. دیپلماسی علمی و همافزایی ملی و بینالمللی
- ارتقای تعاملات راهبردی با جهان تشیع: گسترش شبکه همکاریهای علمی، پژوهشی و تبادل دانش با عالمان، پژوهشگران برجسته و مراکز تراز اول علمی در سراسر جهان تشیع جهت تقویت جبهه واحد اندیشه اسلامی.
- حضور مؤثر در مجامع علمی بینالمللی: بازنمایی دستاوردهای فقهی مرکز در سطح جهانی و مشارکت فعال در گفتمانهای علمی بینالمللی.
۳. سرمایه انسانی و تربیت کادر تراز
- تربیت پژوهشگران ژرفاندیش و متعهد: دستیابی به جایگاه ممتاز در شناسایی و پرورش پژوهشگران صاحبنظر، مسئولیتپذیر و متخصص در گرایشهای فقهی نوظهور جهت کادرسازی برای آینده جهان اسلام.
- تقویت اخلاق پژوهش و روحیه جهادی: نهادینهسازی فرهنگ تحقیق و تتبع بر پایه موازین اخلاق اسلامی و دقتهای علمی سلف صالح.
5. کارآمدسازی فقه در نظام اسلامی
- پشتیبانی علمی از نظام جمهوری اسلامی ایران: شناسایی خلأهای قانونی و نیازهای فقهی دستگاههای اجرایی و حاکمیتی، و ارائه بستههای سیاستی و پژوهشی جهت کارآمدسازی هرچه بیشتر نظام مبتنی بر فقه اهلبیت (ع).
- پیوند میان فقه و نیازهای جامعه: کاربردیسازی مطالعات فقهی در راستای حل گرههای ذهنی و عملی جامعه معاصر.
ضرورتهای تشکیل گروه های پژوهشی
۱. پاسخگویی به مشکلات و پرسشهای مرتبط با نظام اسلامی
یکی از ضرورتهای اساسی امروز جامعه اسلامی، پاسخگویی به چالشها و پرسشهای پیچیدهای است که در راستای نظام اسلامی در حوزه فقه در حوزه های مختلف به وجود آمده است. با توجه به پیشرفتهای علمی و فناوری، بسیاری از مسائل نوظهور شرعی نیاز به بررسی دقیق و اجتهادی دارند تا موازین اسلامی معرفی و تبیین شوند و جامعه بتواند با اطمینان بیشتری به تصمیمگیری بپردازد. و گروه های علمی معاونت پژوهش وظیفه پاسخ گویی به این پرسش ها را به صورت اجتهادی دارند.
۲. ایجاد زمینههای توسعه و گسترش پژوهشهای حوزه فقه و اجتهاد
تشکیل معاونت پژوهش بدین هدف انجام شده است تا زمینه برای انجام تحقیقات بیشتر در این حوزه های مختلف فقهی فراهم آورد و پژوهشگرانی را تحویل جامعه دهد تا به استنباط احکام جدید بپردازند.
۳. تربیت پژوهشگران مجتهد در حوزه فقههای مضاف
ضرورت دیگر، تربیت پژوهشگران مجتهد در حوزه فقههای مضاف است. با ارائه آموزشهای علمی و دقیق در رابطه با موضوعات مختلف، میتوان نسل جدیدی از پژوهشگران را پرورش داد که قادر به درک عمیقتر و اجتهاد در مسائل معاصر باشند. این امر نه تنها به غنای فقه اسلامی کمک میکند، بلکه به کادرسازی در این حوزه نیز کمک شایانی خواهد نمود.
۴. توجه به آیندهپژوهی در حوزه فقههای معاصر و نوپیدا
در دنیای امروز، مسائل جدیدی به وجود آمده که فقه باید به آنها پاسخ دهد. بلکه برخی مسائل هستند که در آینده ای نزدیک مطرح می شوند و امروز باید درباره آنها پژوهش کرد. و معاونت پژوهش می تواند مسیر این پژوهش را هموار سازد و زمینه انجام آنها را فراهم آورد.
۵. جامعهعمل پوشاندن به منویات مؤسس معظم
با پیروی از اصول و دیدگاههای منویات مؤسس معظم، ایشان، معاونت پژوهش تلاش دارد تا به نهادینهسازی فقه اسلامی در نظام اجتماعی و بهداشتی بپردازد.
مأموریت معاونت پژوهش مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام
معاونت پژوهش مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام، به عنوان نهاد حوزوی فعال و پویا، وظیفهای خطیر و اساسی را در راستای تولید دانش و پاسخگویی به سؤالات و چالشهای معاصر بر عهده دارد. این مرکز با رویکرد اجتهادی در فقههای تخصصی، تحت هدایت و رهنمودهای فقهی، در جستوجوی تبیین احکام اسلامی منطبق با نیازهای روز جامعه است.
رسالت اصلی این معاونت، فراهم آوردن پاسخهایی مستند و قانعکننده به پرسشهای عصر حاضر و تأثیرگذاری مثبت بر آینده جهان اسلام و بشریت میباشد. با تزریق تجربیات غنی فقهی و بهرهگیری از شیوههای نوین پژوهشی، این مرکز به دنبال آن است که نه تنها به ارتقاء علم فقهی بپردازد، بلکه بهعنوان منبعی معتبر و مطمئن برای پژوهشگران و علاقهمندان، چراغ راهی در مسیر روشنایی فقه و معارف اسلامی باشد.
این مأموریت با توجه به برنامه ریزی ریاست معظم مرکز حضرت آیت الله حاج شیخ جواد فاضل لنکرانی دامت برکاته، بر پایه همکاری بینرشتهای و پیوند فقه با سایر علوم، به تحقق اهداف علمی و اجتماعی کمک میکند و همواره در پی ایجاد تحولاتی مؤثر در راستای اعتلای فرهنگ اسلامی و پاسخگویی به نیازهای فقهی، معنوی و اخلاقی جامعه است.
چشمانداز
معاونت پژوهش مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام، با توکل به لطف خداوند متعال و تحت توجهات حضرت بقیهالله الاعظم، ارواحنا فداه، در تلاش است تا به نهادی سرآمد، پیشرو و هدایتگر در عرصه فقههای تخصصی و نوپیدا در سطح ملی و بینالمللی تبدیل شود. این مرکز به دنبال دستیابی به آرمانهایی است که در آن فقه اسلامی بهعنوان مرجعیت علمی و عملی در دنیای معاصر شناخته شود.
مهمترین نکات در این چشم انداز عبارتند از:
- مرجعیت علمی در حوزه فقههای معاصر: ارتقاء جایگاه علمی مرکز بهعنوان مرجع اصلی در تبیین احکام فقهی مرتبط با مسائل جدید و معاصره.
- ارائه الگوی آزاداندیشی همراه با تحفظ بر سنتهای اصولی و فقهی: ترویج تفکر خلاق و تحلیلی در کنار تأکید بر اصول بنیادین فقهی و تاریخی حوزه علمیه.
- تأثیرگذاری در ارتقاء جایگاه فقه شیعه: ایفای نقش مؤثر در حل مسائل ملی و بینالمللی با تأکید بر ارزشهای اسلامی و فقهی.
- تربیت پژوهشگران پرشمار و متخصص: پرورش نسلی جدید از پژوهشگران در حوزه فقههای تخصصی که توانایی ارائه راهکارهای علمی و کاربردی را داشته باشند.
- ایجاد ارتباط و همکاری در عرصههای مختلف علمی و فقهی: تسهیل روابط و تعاملات علمی درون و برونمرزی به منظور تبادل دانش و تجربیات نوین.
با تکیه بر این چشماندازها، معاونت پژوهش مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام در مسیر اعتلای فرهنگ اسلامی و ارتقاء مبانی فقهی حرکت میکند و امید دارد با نیت الهی، خیرخواهانه و تلاش مجدانه، به تحقق اهداف بلندمدت خود نائل آید.